رهانا: کوشکی یوزپلنگ سه ساله‌ای است که درمنطقه دو شاخ میاندشت در محوطه‌ای ۱۲ هکتاری در میان فنس‌ها زندگی می‌کند. این یوزپلنگ چندی پیش درحالی که توله یوزی بیش نبود توسط انسان فداکاری به نام «کوشکی» از یک شکارچی غیرمجاز در یکی از روستاهای شاهرود خریداری و به سازمان حفاظت محیط زیست اهدا می‌شود و از آن به بعد این یوزپلنگ را به نام نجات دهنده‌اش می‌شناسند. به این یوزپلنگ هفته‌ای دو الی سه خرگوش وحشی زنده و مقداری گوشت گاو داده می‌شود .
به گزارش خبرنگار ایلنا، محسن شهریاری، مدیرکل سازمان حفاظت محیط زیست استان خراسان شمالی می‌گوید این یوزپلنگ برخلاف روزهای اول که درموقع آوردن غذا خود به فنس نزدیک می‌شد در حال حاضر بعد از انداختن غذا مدتی صبر می‌کند تا محیط بانان از محل دور شوند و آنگاه برای بردن غذا می‌آید و این نشان دهنده این است که یوزپلنگ تقریباً حالت وحشی و طبیعی پیدا کرده است.
به گفته شهریاری جهت فنس‌کشی ، ساخت محیط‌بانی ، احداث چند آبشخور و منبع بتنی و نصب تلمبه بادی مبلغ ۳۵۰۰میلیون ریال هزینه شده که سازمان مرکزی مبلغ ۱۵۰۰میلیون ریال پرداخت کرده است. او اختصاص سالانه مبلغ ۸۰۰میلیون ریال جهت ادامه فنس‌کشی ، تکثیر گونه و طعمه‌های یوزپلنگ و سایر اقدامات نظیر خرید زمینی برای کشت گیاهان جهت تغذیه طعمه‌ها در حاشیه منطقه را ضروری می‌داند.
روزگاری یوزپلنگ آسیایی از شبه قاره هند تا افغانستان،‏ ترکمنستان و ایران تا شبه جزیره عربستان و سوریه پراکنده بود اما امروزه یکی از در معرض خطرترین گربه‌سانان جهان به شمار می‌رود که به احتمال قریب به یقین فقط در ایران باقیمانده و گزارش‌های مشکوک از همسایه‌های ایران نیز تاکنون به اثبات نرسیده است.
تا پیش از جنگ جهانی دوم، جمعیت یوزپلنگ در حدود ۴۰۰ قلاده بود و تقریبا در تمام مناطق استپی و صحرایی نیمه شرقی کشور و بخش‌هایی از نواحی غربی نزدیک مرز عراق دیده می‌شد اما ورود جیپ بعد از جنگ باعث شد که جمعیت این حیوان رو به اضمحلال رود و دلیل اصلی ان نیز کشتار گسترده طعمه‌های مورد علاقه یوز بوده است به همین جهت در سال ۱۳۳۸ کانون شکار وقت ایران یوزپلنگ را حمایت شده اعلام می‌کند و از ان پس مشاهده یوزپلنگ در مناطق مختلف افزایش می‌یابد که این احیا جمعیت، نتیجه تاثیرات قوانین و مقررات حفاظتی بوده است.
در اواسط دهه ۵۰ جمعیت یوزپلنگ در ایران ۲۰۰ تا ۳۰۰ قلاده تخمین زده می‌شد. قلمرو یوزپلنگ در ان زمان تقریبا تمام مناطق کویری نیمه شرقی کشور را دربر می‌گرفت که از جمعیت انسانی کمی برخوردار بودند . اما از ان پس با تغییر و تحولات اساسی که در مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست به وجود امد، توجه به مسایل حفاظتی مناطقی چون خوش ییلاق، میاندشت و توران به دلیل وجود دام فراوانی که از این مناطق بهرمند می‌شدند به سرعت رو به کاهش گذاشت و منطقه حفاظت شده خوش ییلاق که زمانی یکی از مناسب‌ترین زیستگاه‌های یوزپلنگ در آسیا بود تقریبا از بین رفت و برای آخرین بار در سال ۱۳۶۲ یوزپلنگ در ان دیده شد و به این ترتیب یوزپلنگ از بسیاری از مناطق زیست خود ناپدید شد و محدوده پراکنش ان به بعضی مناطق دوردست که در آنجا طعمه کافی و امنیت نسبی وجود داشت محدود شد.
در اوایل دهه ۱۳۶۰ عدم مشاهده یوز به نحوی کاهش یافت که تمامی کارشناسان و مسولان به فکر نجات این گونه جانوری افتادند و طرح حفاظت از گونه‌های در خطر انقراض در سازمان حفاظت محیط زیست مطرح و یوز به عنوان اصلی‌ترین گونه جانوری در خطر انقراض شناخته شد تا اینکه بعد از انجام مطالعات گوناگون در رابطه چگونگی حفاظت از گونه در خطر انقراض “پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی” در سال ۱۳۸۰ آغاز به کار کرد.
جمعیت یوزپلنگ آسیایی اکنون در کشور در حدود ۷۰ تا ۱۰۰ قلاده تخمین زده می‌شود که پراکنش آن به بیابان‌های دشت کویر در نیمه شرقی کشور محدود شده است. یوزپلنگ آسیایی اکنون در پناهگاه حیات‌وحش میاندشت خراسان شمالی‏‌منطقه حفاظت شده آریز و بافق در استان یزد‏‌پناهگاه حیات وحش دره انجیر در استان یزد‏‌پناهگاه حیات وحش نایبندان در استان یزد، ‏‌پارک ملی کویر در جنوب ورامین و گرمسار،‏ پارک ملی و منطقه حفاظت شده خارتون در جنوب شاهرود، ‏‌پناهگاه حیات وحش عباس آباد نایین‏‌‏، منطقه حفاظت شده کالمند و بهادران یزد، منطقه شکار ممنوع دربند راور کرمان، پارک ملی سیاهکوه اردکان‏ منطقه شکار ممنوع بهکده رضوی، منطقه آزاد بهاباد یزد، منطقه سفید کوه آرسک دامغان و منطقه رفسنجان کرمان زندگی می‌کند.
اما با وجود همه حمایت‌ها و اقداماتی که از زمان شروع پروژه حفاظت از یوزپلنگ اسیایی صورت گرفته است ‏باز هم شاهد آمار تکان دهنده‌ای در رابطه با از بین رفتن این گونه در حال انقراض هستیم.
علیرضا جورابچیان‏‌، مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در گفت‌وگو با ایلنا می‌گوید از سال ۱۳۸۰ تاکنون ۲۰ یوزپلنگ هلاک شده‌اند. او این احتمال را می‌دهد که یوزپلنگ‌های دیگری هم در این مدت از بین رفته باشند ولی لاشه انها مشاهده نشده باشد.
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در رابطه با علت مرگ این یوزپلنگ ها می‌گوید: دو یوزپلنگ به دلایل نامعلوم در پناهگاه حیات وحش بایبندان و منطقه حفاظت شده بافق، سه یوزپلنگ درپناهگاه حیات وحش نایبندان ، پارک ملی کویر و پارک ملی توران به دلیل کهولت سن از بین رفته‌اند و یک یوزپلنگ در پناهگاه حیات وحش دره انجیر به علت بیماری یا مارگزیدگی ‏‌دو یوزپلنگ در منطقه شکار ممنوع راور کرمان به دلیل مسمومیت نابود شده‌اند.
جورابچیان علت مرگ سه یوزپلنگ را تله‌گذاری یا شکار در مناطق پناهگاه حیات‌وحش نایبندان‏‌،پارک ملی توران و دامغان عنوان می‌کند و می‌گوید: سه توله یوزپلنگ دیگر نیزدر منطقه حفاظت شده بافق به وسیله یک چوپان آتش زده می‌شوند.
او می گوید: علت مرگ ۶ یوزپلنگ نیز تصادفات جاده ای بوده است که سه قلاده یوزپلنگ در منطقه حفاظت شد کالمند ،یک قلاده در منطقه آزاد بهاباد یزد‏‌، یک قلاده در بزرگراه مهریز و یک یوز نیز در منطقه شکار ممنوع راور کرمان با خودرو برخورد کرده‌اند.
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی آمار تصادفات جاده‌ای را در از بین رفتن این گونه جانوری در معرض خطر انقراض بسیار بالا می‌داند و می‌گوید در گذشته نیز این جاده‌ها در مناطقی که هم‌اکنون یوزپلنگ‌ها به دلیل عبور از آن کشته می‌شوند وجود داشته اما در حال حاضر این جاده‌ها تعریض و بزرگراهی شده‌اند و همین موضوع باعث سرعت زیاد اتومبیل ها شده است.
او بیان می کند: این جاده‌ها زیستگاه‌های یوزپلنگ و حیوانات را از هم جدا کرده‌اند و حیوانات در هنگام عبور و مرور و قشلاق، ییلاق خود به دلیل تصادف با خودرو هلاک می‌شوند.
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی توضیح می‌دهد: رفت و آمد یوزپلنگ‌ها از جاده‌های احداث شده بیشتر به دلیل جفت‌یابی است و در فصل زمستان انجام می‌شود و تمامی این شش یوزپلنگ هلاک شده نیز در ماه‌های دی، بهمن، اسفند و اوایل فروردین ماه از بین رفته‌اند.
جورابچیان معتقد است باید برای حل این معضل فکری کرد بنابر این با وزارت راه مذاکراتی در این زمینه انجام داده است.
او می‌گوید بر اثر مذاکراتی که با وزارت راه داشته‌اند تاکنون ۶۰ تابلو هشداردهنده در مسیر تردد یوزپلنگ‌ها نصب شده و قرار است در سال ۸۹ برنامه‌ریزی و تامین اعتبارات لازم برای نصب چراغ‌های راهنمایی، پاسگاه کنترل سرعت، پست جدید دوربین‌های کنترل سرعت در مسیر تردد یوزپلنگ‌ها صورت گیرد تا دیگر یوزپلنگی در هنگام عبور از عرض جاده تلف نشود.
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی می‌گوید: وزارت راه قول مساعد داده که برای کاهش سرعت در مسیرهای خیلی حساس که یوزپلنگ‌ها در آن تردد می‌کنند ‏‌اقدامات جدی انجام دهد.
جورابچیان در پاسخ به این سئوال که چرا از شوک الکتریکی و فنس‌های مجازی برای حفاظت یوزپلنگ‌ها در برابر تصادفات جاده‌ای استفاده نمی‌کنید، می‌گوید: به طور کلی زنده‌گیری حیوانات وحشی بسیار سخت است و با ریسک تلفات همراه است و از آنجایی که تعداد یوزپلنگ بسیار محدود است زنده‌گیری انجام نمی‌شود.
اوتوضیح می‌دهد: در رابطه با فنس‌کشی اطراف جاده‌های محل سکونت یوزپلنگ‌ها نیز مشکل داریم چون هزینه فنس‌کشی بسیار بالا است و ما بودجه کافی برای چنین هزینه‌هایی نداریم اما اگر وزارت راه به قول های مساعد خود عمل کند آمار تلفات تصادف یوزپلنگ‌ها کاهش چشمگیری خواهد داشت.
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در رابطه با بودجه پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی می‌گوید: یک میلیون دلار اعتبار بین‌المللی این پروژه بوده است و در حدود چهار تا پنج برابراین مبلغ هم سازمان حفاظت محیط‌زیست از طریق اعتبارات ملی و استانی خود پرداخت کرده است.
جوابچیان ادامه می‌دهد: پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی که از سال ۱۳۸۰ با حمایت مالی UNDP و GEF آغاز به‌کار کرده است درفاز دوم تا سال ۲۰۱۲ تمدید شده است و بعد از تمدید پروژه نیز سازمان‌های بین‌المللی ۵۰۰ هزار دلار را به عنوان اعتبار جدید پرداخت کردند و البته این اعتبار در آینده بیشتر می‌شود.
پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی توانسته است تا حدود زیادی درزمینه آگاه سازی مردم بومی که در اطراف زیستگاه های یوز پلنگ آسیایی زندگی می‌کنند، موفق عمل کند. دست اندرکاران این پروژه با برگزاری کارگاه های اموزشی مختلف و تعامل با مردم محلی توانسته‌ا‌ند مردم را با این گونه جانوری در معرض انقراض آشنا کنند و به انها بفهمانند که یوزپلنگ آسیایی آزاری به آنها نمی‌رساند بنابراین انسان هم نباید صدمه ای به این گربه‌سان در معرض انقراض برساند.
آنها مردم را آگاه کرده اند که اگر مراقب یوزپلنگ هایمان نباشیم ممکن است سریع ترین دونده جهان را از دست بدهیم وفقط نام یوزپلنگ را نیز در کنارنام ببر مازنداران و شیر در کتابها ببینیم.
مسئولان این پروژه به گونه ای عمل کرده اند که مردم بومی مشاهدات خود از یوزپلنگ آسیایی را به سازمان حفاظت محیط زیست گزارش می‌دهند و نسبت به زندگی این گونه جانوری حساس شده اند.
«کوشکی» باید به خاطر اینکه روزی شکارچیان او را به دام انداختند برای همیشه در اسارت باقی بماند، او دیگر قادر نیست در محیط طبیعی ادامه حیات دهد چون قادر به رقابت با حیوانات وحشی دیگر نیست.«کوشکی» باید آهو شکار کند اما قادر به این کار نیست، او فقط می‌تواند خرگوش‌های داخل محوطه فنس‌کشی شده را شکار کند.
مسولان سازمان حفاظت محیط زیست منتظر هستند که اگر بار دیگر یوزپلنگ دیگری به دام شکارچیان غیرمجاز افتاد برای «کوشکی» یوزپلنگ ماده‌ای برای جفت‌گیری آماده کنند اما امید دارم هرگز یوزپلنگی دیگر به دام شکارچیان نیفتد و «کوشکی» تنها یوزپلنگ در اسارت قربانی نا آگاهی انسانها باشد و دیگر هیچ یوزپلنگ دیگری هنگاهی که برای یافتن جفت از عرض جادهایی که زیستگاه او را چند تکه کرده است می گذرد‏، هلاک نشود.

پایان پیام

: ارسال به شبکه‌های اجتماعی